Τι είναι η Ashtanga Yoga;

Οι περισσότεροι φαντάζονται τη γιόγκα ως διατάσεις πάνω σε ένα στρωματάκι. Είναι κι αυτό, αλλά μόνο ένα μικρό μέρος της. Η λέξη προέρχεται από τα σανσκριτικά, την αρχαία γλώσσα της Ινδίας, και σημαίνει «ενώνω» ή «συνδέω». Πάνω από 2.000 χρόνια πριν, ένας σοφός ονόματι Πατάντζαλι περιέγραψε τη γιόγκα ως τρόπο να ηρεμεί ο ανήσυχος νους. Οι στάσεις ήταν ένα εργαλείο ανάμεσα σε αρκετά άλλα: ένα δυνατό, άνετο σώμα σάς βοηθά να κάθεστε ήσυχα, να αναπνέετε καλά και να συγκεντρώνεστε. Οι περισσότερες από τις στάσεις που γνωρίζουμε σήμερα αναπτύχθηκαν πολύ αργότερα.

Σκεφτείτε τη γιόγκα σαν τη μουσική. Η μουσική είναι ένα πράγμα, αλλά η ροκ, η τζαζ και η κλασική ακούγονται εντελώς διαφορετικά. Το ίδιο ισχύει και για τη γιόγκα: οι Hatha, Iyengar, Vinyasa, Yin και Ashtanga έχουν κοινές ρίζες, αλλά η καθεμία έχει τον δικό της ρυθμό, τη δική της εστίαση και τον δικό της τρόπο διδασκαλίας.

Πολλά από τα μαθήματα που βλέπετε στα προγράμματα των γυμναστηρίων και των studio – «Vinyasa», «Flow», «Power Yoga» – προέκυψαν από την Ashtanga. Έτσι, το να μάθετε Ashtanga μοιάζει λίγο με το να μαθαίνετε το πρωτότυπο τραγούδι, του οποίου πολλά άλλα είναι διασκευές.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, στην πόλη Mysore της Νότιας Ινδίας, ένας δάσκαλος ονόματι T. Krishnamacharya δίδασκε γιόγκα στο παλάτι του τοπικού Μαχαραγιά. Αρκετοί από τους μαθητές του διαμόρφωσαν τη γιόγκα όπως την ξέρει σήμερα ο κόσμος. Ένας από αυτούς, ο Sri K. Pattabhi Jois, εξασκήθηκε και δίδαξε για πάνω από εβδομήντα χρόνια και εξέλιξε τη μέθοδο του δασκάλου του σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε Ashtanga Yoga. Το 1948 άνοιξε τη δική του σχολή στο Mysore. Από τη δεκαετία του 1960 και του 1970, μαθητές από την Ευρώπη και την Αμερική ταξίδεψαν εκεί και έφεραν την πρακτική στις χώρες τους.

Η ίδια σειρά, κάθε φορά. Στα περισσότερα μαθήματα γιόγκα, ο δάσκαλος φτιάχνει κάθε φορά μια νέα ακολουθία. Στην Ashtanga, οι στάσεις έρχονται πάντα με την ίδια σειρά. Μπορεί να ακούγεται βαρετό, αλλά εκεί βρίσκεται το μυστικό: όταν ξέρετε τι ακολουθεί, σταματάτε να ακολουθείτε και αρχίζετε να παρατηρείτε – την αναπνοή σας, το σώμα σας, τον νου σας. Και επειδή η πρακτική δεν αλλάζει, βλέπετε καθαρά πώς αλλάζετε εσείς.

Αναπνοή και κίνηση ως ένα. Κάθε κίνηση συνδέεται με μια εισπνοή ή μια εκπνοή. Αναπνέετε αργά και βαθιά από τη μύτη, και η αναπνοή δίνει τον ρυθμό σε όλη την πρακτική. Μετά από λίγο, δεν μοιάζει τόσο με γυμναστική όσο με έναν διαλογισμό εν κινήσει.

Βήμα βήμα. Δεν τα μαθαίνετε όλα μονομιάς. Μαθαίνετε λίγες στάσεις και, όταν αυτές γίνουν σταθερές, ο δάσκαλός σας σάς δίνει την επόμενη. Όπως όταν μαθαίνετε ένα μουσικό όργανο, υπάρχει πάντα ένα επόμενο βήμα – και καμία βιασύνη να φτάσεις εκεί.

Κάθε πρακτική ξεκινά με τους Χαιρετισμούς στον Ήλιο (Surya Namaskara), μια σύντομη ρέουσα ακολουθία που σας ζεσταίνει και δίνει τον ρυθμό της αναπνοής σας. Ακολουθούν οι όρθιες στάσεις, οι καθιστές στάσεις και, τέλος, μια ήρεμη ακολουθία κλεισίματος και λίγα λεπτά ξεκούρασης στο έδαφος. Η πλήρης πρώτη σειρά διαρκεί περίπου 90 λεπτά, αλλά στην αρχή ξεκινάτε με πολύ λιγότερα, συχνά 20 έως 30 λεπτά.

Η Ashtanga διδάσκεται με δύο τρόπους. Σε ένα καθοδηγούμενο μάθημα (led class), ο δάσκαλος μετράει τις αναπνοές και όλοι κινούνται μαζί. Στο Mysore style, που πήρε το όνομά του από την πόλη, ο καθένας στην αίθουσα εξασκείται με τον δικό του ρυθμό, ενώ ο δάσκαλος βοηθά τον κάθε μαθητή ξεχωριστά. Είναι λίγο σαν να κάνετε ατομικό μάθημα μέσα σε μια ομάδα.

Οι περισσότεροι αρχάριοι ανησυχούν για τα ίδια λίγα πράγματα:

«Δεν έχω ευλυγισία.» Δεν χρειάζεται να έχετε. Την ευλυγισία τη χτίζει η πρακτική· δεν είναι κάτι που χρειάζεστε για να ξεκινήσετε.

«Δεν έχω αρκετή φυσική κατάσταση.» Ξεκινάτε με μια σύντομη πρακτική και κάνετε μόνο όσα σας έχουν δείξει. Οι στάσεις μπορούν να προσαρμοστούν στο σώμα σας.

«Δεν θα θυμηθώ ποτέ την ακολουθία.» Στην αρχή δεν χρειάζεται. Τη μαθαίνετε λίγο λίγο, και ο δάσκαλός σας σάς καθοδηγεί.

«Δεν είναι πολύ αυστηρή;» Έχει δομή, αλλά δεν είναι άκαμπτη. Παραδοσιακά οι άνθρωποι εξασκούνται έξι μέρες την εβδομάδα, αλλά δύο ή τρεις φορές την εβδομάδα είναι μια απόλυτα καλή αρχή.

Το «Ashtanga» σημαίνει «οκτώ σκέλη» (ashtau = οκτώ στα σανσκριτικά). Το όνομα προέρχεται από την περιγραφή της γιόγκα από τον Πατάντζαλι ως ενός δρόμου με οκτώ μέρη: πώς φερόμαστε στους άλλους, πώς φερόμαστε στον εαυτό μας, στάση, αναπνοή, στροφή της προσοχής προς τα μέσα, συγκέντρωση, διαλογισμός και, τέλος, μια βαθιά αίσθηση ένωσης. Οι στάσεις που εξασκείτε στο στρωματάκι είναι μόνο ένα από αυτά τα σκέλη – μια πόρτα προς τα υπόλοιπα.

Δεν χρειάζεται να τα καταλαβαίνετε όλα αυτά για να ξεκινήσετε. Αν όμως έχετε περιέργεια, να τι σημαίνει το κάθε σκέλος.

Τα Yamas είναι κανόνες ηθικής και ηθικές αρχές που καλείται να τηρεί ο άνθρωπος στις σχέσεις και στις αλληλεπιδράσεις του με τους άλλους.

Ahimsa – Μη βία
Satya – Φιλαλήθεια
Asteya – Μη κλοπή
Brahmacarya – Εγκράτεια
Aparigraha – Μη προσκόλληση στα υλικά

Τα Niyamas είναι συμπεριφορές και κανόνες που καλούνται να διέπουν την προσωπική ζωή του καθενός.

Sauca – Καθαρότητα
Santosa – Ικανοποίηση
Tapas – Πειθαρχία
Svadhyaya – Αυτομελέτη
Isvara Pranidhana – Αφιέρωση των πράξεών μας στο «Θείο»

Οι asanas είναι σωματικές στάσεις σταθερές και άνετες. Για να θεωρηθεί μια σωματική στάση asana, ο ασκούμενος πρέπει να μπορεί να τη διατηρεί για αρκετή ώρα, με το σώμα ακίνητο και τον νου συγκεντρωμένο. Σκοπός της asana είναι να φέρει υγεία στο σώμα και να απομακρύνει τον πόνο, ώστε ο νους να μπορεί να μείνει ήσυχος στον διαλογισμό.

Το «Prana» στα σανσκριτικά σημαίνει ταυτόχρονα αναπνοή και ζωτική ενέργεια. Στη φιλοσοφία της γιόγκα η αναπνοή θεωρείται γέφυρα, μια ένωση ανάμεσα στο σώμα και στον νου. Ο όρος Pranayama περιγράφει ασκήσεις και τεχνικές αναπνοής που αναζωογονούν το σώμα, ηρεμούν τον νου και χτίζουν αντοχή.

Pratyahara σημαίνει να αποσύρουμε την προσοχή μας από τα εξωτερικά αντικείμενα των αισθήσεων και να στρέψουμε την επίγνωση και την προσοχή προς τα μέσα, εξετάζοντας και παρατηρώντας τον αληθινό Εαυτό, αντί να προσκολλώμαστε και να κυριαρχούμαστε από εξωτερικά αντικείμενα και ερεθίσματα. Από την Pratyahara και μετά, η προσοχή στρέφεται σιγά σιγά στην εσωτερική κατάσταση και προετοιμάζει τον ασκούμενο για βαθύ διαλογισμό, ενώ τα τέσσερα πρώτα σκέλη αφορούν περισσότερο το σώμα και τις εξωτερικές μορφές.

Dharana σημαίνει συγκέντρωση, εστίαση του νου σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, ιδέα ή κατάσταση. Αντικείμενο εστίασης μπορεί να είναι η αναπνοή, ένα συγκεκριμένο αντικείμενο (π.χ. μια πέτρα), ένα mantra ή μια ιδέα στο μυαλό του ασκούμενου, οτιδήποτε μπορεί να κρατήσει τον νου συγκεντρωμένο και να σταματήσει τις διακυμάνσεις του.

Dhyana σημαίνει ενατένιση, στοχασμό, βαθύ διαλογισμό, αδιάκοπη ροή επίγνωσης. Η Dharana και η Dhyana συνδέονται μεταξύ τους: η πρώτη οδηγεί στη δεύτερη. Ό,τι εστιάζει ο νους στη Dharana γίνεται στη Dhyana αντικείμενο ενατένισης χωρίς κρίση.

Samadhi σημαίνει συνένωση, σύνδεση, ένωση, ολότητα. Η ένωση είναι άλλωστε και μία από τις σημασίες της λέξης Yoga στα σανσκριτικά. Στη Samadhi επιτυγχάνεται η ενότητα με το αντικείμενο του διαλογισμού. Το αντικείμενο του διαλογισμού, ο άνθρωπος που διαλογίζεται και η ίδια η πράξη του διαλογισμού γίνονται ένα. Ο διαλογιζόμενος απορροφάται τόσο πολύ στον διαλογισμό, ώστε ο νους χάνει την αίσθηση της ταυτότητάς του και υπερβαίνει τις δυαδικότητες. Έτσι επιτυγχάνεται η ενότητα.

Ο Pattabhi Jois οργάνωσε τις asanas που του δίδαξε ο δικός του Guru, ο T. Krishnamacharya, σε έξι σειρές. Κάθε σειρά αποτελείται από στάσεις σε σταθερή σειρά, και η μία σειρά οδηγεί στην επόμενη.

Οι έξι σειρές είναι οι εξής:

Πρώτη Σειρά (Primary Series) (Yoga Chikitsa ή θεραπεία μέσω της γιόγκα)
Δεύτερη Σειρά (Intermediate Series) (Nadi Shodhana ή κάθαρση του νευρικού συστήματος)
Advanced A ή τρίτη σειρά
Advanced B ή τέταρτη σειρά
Advanced C ή πέμπτη σειρά
Advanced D ή έκτη σειρά

Ο δάσκαλος, που έχει καθοριστικό ρόλο στην Ashtanga Yoga, αποφασίζει πότε ο μαθητής είναι έτοιμος να περάσει από τη μία asana στην επόμενη, αλλά και από τη μία σειρά στην επόμενη.

Ο όρος Mysore style προέρχεται από την πόλη Mysore της Ινδίας, όπου διδάχτηκε για πρώτη φορά η Ashtanga Yoga. Περιγράφει έναν τρόπο διδασκαλίας όπου κάθε μαθητής, αφού έχει απομνημονεύσει τη σειρά, εκτελεί τις asanas χωρίς να τον καθοδηγεί ο δάσκαλος, σε μια αίθουσα γεμάτη μαθητές που ονομάζεται «Shala». Ο ρόλος του δασκάλου είναι να καθοδηγεί, να διδάσκει νέες στάσεις, να κάνει διορθώσεις με επαφή και να βοηθά τους μαθητές να χτίσουν με τον καιρό τη δική τους πρακτική.

Στα σανσκριτικά Tri σημαίνει «τρία» και sthana σημαίνει «τόπος». Ο όρος Tristhana αναφέρεται στα τρία βασικά σημεία εστίασης στην Ashtanga Yoga: τη στάση (asana), την αναπνοή και το βλέμμα (drishti). Η asana σταθεροποιεί το σώμα, η αναπνοή σταθεροποιεί το νευρικό σύστημα και το βλέμμα σταθεροποιεί τον νου.

Asana σημαίνει μια θέση στην οποία καθόμαστε και αναπνέουμε. Υπάρχει διάκριση ανάμεσα στην «asana sthiti» (την κατάσταση της asana), που είναι ακίνητη, και στο «vinyasa». Vinyasa σημαίνει κίνηση με την αναπνοή, και είναι ο τρόπος με τον οποίο μπαίνουμε και βγαίνουμε από κάθε στάση. Στην Ashtanga Yoga κάθε κίνηση έχει μια προκαθορισμένη αναπνοή (εισπνοή ή εκπνοή) και ο ασκούμενος μαθαίνει το vinyasa μαζί με τις asanas: αναπνοή και κίνηση γίνονται ένα. Όσο περισσότερο κατακτά ο ασκούμενος τη σύνδεση αναπνοής και κίνησης, τόσο πιο ρευστή και αβίαστη γίνεται η πρακτική, ένας διαλογισμός εν κινήσει.

Η αναπνοή πρέπει να είναι αργή και βαθιά, με την εισπνοή και την εκπνοή από τη μύτη και με ήχο. Ο ήχος προέρχεται από τη γλωττίδα, το άνοιγμα των φωνητικών χορδών στο πάνω μέρος του λάρυγγα.

Το βλέμμα («Drishti» στα σανσκριτικά), δηλαδή το σημείο όπου κοιτάμε όσο εκτελούμε μια asana, είναι πολύ σημαντικό στην Ashtanga Yoga. Καθώς τα μάτια εστιάζουν σε ένα συγκεκριμένο σημείο, σιγά σιγά συγκεντρώνεται και ηρεμεί και ο νους.

Σκοπός της εκτέλεσης των asanas και της ρευστής κίνησης με την αναπνοή είναι να καούν οι τοξίνες μέσα από την εσωτερική θερμότητα που δημιουργείται. Σύμφωνα με τον Pattabhi Jois, με τη ζέστη και τον ιδρώτα το αίμα θερμαίνεται και «βράζει», οι τοξίνες απομακρύνονται και το σώμα γίνεται υγιές και δυνατό.